Por: Marciano Ramos Moreira*
Nes ensaiu, N ta ben papia di aspetus ortografiku asosiadu ku Tubarons Azul. Na ensaiu anterior (intituladu “Tubarons Azul”, https://tinyurl.com/5n6t7cxw ), N papia di alguns kuriozidadi linguistiku asosiadu ku Tubarons Azul.
e seleçom o seleson?
Palavra [se-le-ˈsõ](1) e ku Ç o ku S? Trokadu interferensia di purtuges, kes ki inda ka sta familiarizadu ku regras di alfabetu kabuverdianu ofisial, ten tendensia di skrebe palavra [se-le-ˈsõ], na lingua kabuverdianu, asi: s-e-l-e-ç-o-m. Sta dretu o mariadu?
Sta mariadu trokadu es razons:
– Na alfabetu kabuverdianu ofisial, son [s] ta riprizentadu so ku letra S na tudu palavra kabuverdianu ki es son [s] ta surji (konfiri Bazi XI di nos alfabetu na pajina 21 di Bulitin Ofisial undi sta aprovadu nos alfabetu lisin: https://tinyurl.com/3kks6jyp ).
– Ka ta izisti letra Ç na nos alfabetu pabia letra Ç di alfabetu purtuges ta sirbi pa riprizenta son [s] i, na nos alfabetu, son [s] ta riprizentadu so ku S, istu e, nu ka meste letra Ç pa skrebe palavras kabuverdianu.
– Na alfabetu kabuverdianu ofisial, nazalizason di vugais e senpri ku N sen exsepson pabia ka ten diferensa na prununsia un vugal nazal antis di p, b o fin di palavra i na prununsia un vugal nazal na otus kontestu: an, en, in, on, un (konfiri subtitulu “Da Nasalização” na pajina 22 di Bulitin Ofisial undi sta aprovadu nos alfabetu lisin: https://tinyurl.com/3kks6jyp ).
Konkluindu, palavra [se-le-ˈsõ] ta skrebedu, na nos lingua ku alfabetu kabuverdianu ofisial, asi: s-e-l-e-s-o-n.
e tubarom o tubaron?
Palavra [tu-bɐ-ˈrõ] e ku M o N na fin? Trokadu interferensia di purtuges, kes ki inda ka sta familiarizadu ku alfabetu kabuverdianu ofisial, ten tendensia di skrebe [tu-bɐ-ˈrõ] asi: t-u-b-a-r-o-m. Sta dretu o mariadu?
Sta mariadu trokadu razons apontadu li di riba pa justifika ma, na ves di selesom, nu debe skrebe, ku alfabetu kabuverdianu ofisial, seleson. Ifetivamenti ka ta izisti diferensa na prununsia entri [ã] di “tantu” i [ã] di “tanpu” nen entri [ẽ] di “tente” i [ẽ] di “tenpu” nen entri [ĩ] di “finda” i [ĩ] di “fin” nen entri [õ] di “bondadi” i [õ] di “bon” nen entri [ũ] di “kunfia” i [ũ] di “kunpra”. Si ka ten diferensa na prununsia di kes [ã], [ẽ], [ĩ], [õ] i [ũ] la, ka debe ten diferensa na ses ortografia tanbe: nazalizason di vugais e senpri ku N (an, en, in, on, un) na nos alfabetu.
Konkluindu, ku alfabetu kabuverdianu ofisial, nu debe skrebe [tu-bɐ-ˈrõ] ku N: t-u-b-a-r-o-n.
e Copa o Kopa?
Palavra [ˈkɔ-pɐ] e ku C o K? Trokadu interferensia di purtuges, kes ki inda ka sta familiarizadu ku alfabetu kabuverdianu ofisial, ten tendensia di skrebe [ˈkɔ-pɐ] asi: C-o-p-a. Sta dretu o mariadu?
Sta mariadu trokadu es razons:
– Na nomi “Kopa di Mundu di Futibol”, palavra “kopa” ta bazia na un substantivu kumun ki ben di un substantivu kumun na latin – cupa. Na latin, un di kes signifikadu di “cupa” e tasa.
– Purtantu Kopa di Mundu di Futibol pode substituidu pa Tasa di Mundu di Futibol.
– Otu prova ma “kopa” e un substantivu kumun e ki: na ingles, ta fladu World Cup; i, na franses, Coupe du Monde.
– Otu prova ma “kopa” e un substantivu kumun e ki ta uzadu “kopa di mundu” tanbe pa otus modalidadi dispurtivu i, trokadu kel li, nomi konpletu di kopa ora findu e “Kopa di Mundu di Futibol 2026”.
Ora, si Purtugezis pode fla [ˈkɔ-pɐ] i skrebe-l sigundu regras di ses alfabetu; si Fransezis pode fla [ˈku-p] i skrebe-l sigundu regras di ses alfabetu; si Inglezis pode fla [ˈkä-p] i skrebe-l sigundu regras di ses alfabetu; pamodi ki Kabuverdianus ka pode fla [ˈkɔ-pɐ] i skrebe-l sigundu regras di ses alfabetu?
Konkluindu, na nos lingua, nu ta fla [ˈkɔ-pɐ] i nu debe skrebe-l ku alfabetu kabuverdianu ofisial asi: K-o-p-a.
Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera
_________________
(1) Entri […], N uza alfabetu fonetiku internasional. Si leitor ka konxe alguns di kes letra, leitor ta ba obi sons di es letras lisin: https://tinyurl.com/mps2dxz7
