Por: Marciano Ramos Moreira*
Na dia 26-09-2026, nos Primeru-Ministru, Francisco Carvalho, uza nos lingua maternu la na seson di Asenbleia-Jeral di ONU (https://tinyurl.com/4fs9wapc)!
Na mumentu di intervenson di nos Primeru-Ministru, nos Riprizentanti Permanenti na ONU, Tânia Romualdo, sa ta prizidiba kel seson na kualidadi di Visi-Prizidenti di Asenbleia-Jeral di ONU pa Kabu Verdi. Tânia Romualdo fitxa intervenson di nos Primeru-Ministru uzandu mesmu lingua ki nos Primeru-Ministru uza – lingua maternu kabuverdianu!
Alinia i) di artigu 7º di Konstituison ta fla, nomiadamenti, ma e tarefa fundamental di Stadu promove lingua maternu kabuverdianu. N ta louva Francisco Carvalho i Tânia Romualdo pabia es kunpri es orden di nos Konstituison na pulpitu mas inpurtanti di es planeta!
Pamodi artigu 9º di Konstituison ten epigrafi na plural – línguas oficiais? Ale pertinenti sklaresimentu di Dr. Carlos Veiga konstanti na se intervenson ki sta na pajinas 17-18 di Ata di dia 20-07-1999 di Seson di Asenbleia Nasional pa rivizon di Konstituison (1): “(…) nu ten dos língua ofisial. Tudu dos e di nos, di faktu, komu línguas nasionai. E pur isu ki epigrafu di artigu e linguas ofisiais. Nu kre dos lingua ofisial. Un dja e plenamente ofisial, tudu es tenpu li nu sa ta uza-l, kelotu sta en konstruson. (…)” (sic) (fin di sitason)
Pamodi ki, na ves di testu di pruposta inisial di MpD pa nº 1 di artigu 9º di Konstituison (“A língua oficial é a portuguesa.” ki ten referensia “Artigu 8º-A” i konstanti na idison di dia 1 di abril di 1999 di jornal inpresu “Horizonte” i inda na pajina 14 di Ata di dia 20 di julhu di 1999 di Seson di Asenbleia Nasional pa rivizon konstitusional (1), atraves di intervenson di porta-vos di Bankada di MpD, Diputadu Dr. André Afonso), fika, na verson final di nº 1 di artigu 9º di Konstituison, ‘É língua oficial o Português.’? Trokadu es pruposta di Dr. Carlos Veiga ki pode atxadu na se intervenson ki sta na pajinas 17-18 di Ata di dia 20-07-1999 di Seson di Asenbleia Nasional pa rivizon di Konstituison (1): “ (…) Axu ki nu devia, di faktu e fla li komu prinsipiu di ki nos na Kabu Verdi, nu ten dos língua ofisial. Tudu dos e di nos, di faktu, komu línguas nasionai. E pur isu ki epigrafu di artigu e linguas ofisiais. Nu kre dos lingua ofisial. Un dja e plenamente ofisial, tudu es tenpu li nu sa ta uza-l, kelotu sta en konstruson. Si kalhar, talvez pa nu traduzi es ideia, inda midjor, si kalhar na nº1 nu devia fla algun kuza sima, “ é língua oficial a língua portuguesa”. E un sutileza ma sikalhar e ta traduzi es rialidadi ‘é língua oficial língua portuguesa’.” (sic) (fin di sitason)
Pamodi ki nº 2 di artigu 9º di Konstituison ta bira nos lingua maternu na lingua ofisial en kontruson? Pabia “kria kondisons”, na palavras di Dr. Carlos Veiga, signifika uza prugresivamenti lingua maternu kabuverdianu na anbienti di ofisialidadi pa, na mumentu di diklarason di se plenu ofisializason, es diklarason riprizenta rikunhesimentu di un faktu, di un rialidadi vivedu na dia dia. Prova di kuza ki N kaba di fla, sta na intervenson di Dr. Carlos Veiga ki pode atxadu na pajinas 17 i 18 di Ata di dia 20-07-1999 di Seson di Asenbleia Nasional pa rivizon di Konstituison (1).
Tudu lingua ta rializa atraves di variantis. UNESCO ta papia di serka di 6 mil lingua, undi utentis di kada kumunidadi linguistiku (povu o tribu) ta papia di ses lingua normalmenti sen diskrimina diversus varianti di es lingua (konfiri, rispetivamenti, na pajinas 12 i 15 di es UNESCO position paper https://tinyurl.com/ybdcq5n7). Mas ta izisti so serka di 200 lingua ku padron (https://tinyurl.com/hv78taf). Kes ki ta fla ma so lingua ki ten padron ki e lingua, sa ta manifesta ses ignuransia.
Francisco Carvalho ku Tânia Romualdo faze sima tudu Kabuverdianu sa ta faze tudu santu dia ti na ora ki el ta sta na sonu duranti es ultimus 5 sekulu: kada un ta uza varianti ki el kre.
Kes ki ta fika kaladu ti ki uzadu purtuges i ta ataka ti ki uzadu kriolu, es sa ta tenta, atraves di falasias, kontinua nos skravizason linguistiku, violandu nos direitu konsagradu na nº 3 di artigu 9º di Konstituison (konfiri:https://tinyurl.com/4utsbkrn). Ka nu dexa-s!
Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera
_____________
(1) Fonti 20-07-1999: https://tinyurl.com/yd3o3k35
