
Por: Marciano Ramos Moreira*
Na anus 60 di sekulu XX na Kalbisera – Sidadi-Velha, tenba un mos ki ta pregaba algen partida asves. Nes kontu, nu ta txoma-l Txéka di Ntóni. Na kel mesmu aldeia, ta moraba un otu omi ki, nes kontu, nu ta txoma-l Txiku nha Pónga. Txéka di Ntóni staba dentu ses 30 anu di idadi. Txiku nha Pónga dja staba ku uns 50 anu riba la ta bai. Es tudu 2 ta viveba di agrikultura ku kriason di limaria.
Pa kenha ki ka sabe, Kalbisera – Sidadi-Velha ta fika na ponta di un txada, di pundi bu ta dixi na kalbisera di Ribera Grandi di Santiagu, istu e, bu ta dixi na montanti di es ribera, djuntu di se fonti prinsipal, konxedu pa Agu Berdi. Es aldeia ta txomadu Kalbisera provavelmenti trokadu es se pozison jeografiku.
Ten un krensa ma, ti ki bu odja finadu, so 3 dia dipos ki bu pode konta algen pabia, si bu konta antis, bu ta pasa mal tamanhu.
Txéka di Ntóni tenba un kabalu. Na orta di Txiku nha Pónga, ta staba padja a vontadi, mas Txiku ka ta dexaba algen tra padja. Fora kel la, di palmanhan pa noti tudu dia, Txiku ta staba o dentu se orta o na se bera. Mesmu asin, un dia di noti, Txéka ba tenta furta un fexu di padja na orta di Txiku. Txiku staba pertu di se orta, la fornadja Kin na konta partis. Kantu el ba se orta, el da ku Txéka ta tra padja! El sanha na Txéka i toma-l tudu padja ki dja staba tradu.
Txéka ben pa fornadja ku raiba pabia el trabadja pa Txiku di fabal. Tras del, ben Txiku bazofu, ku se fexu padja ki el toma na Txéka, pa ben mostra gentis li na fornadja. Na Kalbisera na kes dia, moreba un omi trakinu, ki, na bida, ka ta saiba di kel fornadja. Gentis sa ta papiaba di es difuntu li la na fornadja kantu Txiku txiga:
– Nhos para di papia na bida di difuntu! Sima el era trakinu na bida, na prigu se finadu ben toka-nu dianti na kaminhu di kaza! – Txiku fla gentis ku rostu rufadu xeiu di preokupason.
Nton, Txéka da konta ma Txiku ten medu di finadu. Txéka komesa plania un rabesindadi.
Na dia siginti, Txéka ranja se lansol branku, dixi rubera di noti. El torna ba tenta tra padja sukundidu na orta di Txiku. Era un noti di lua-xeia. Txéka sa ta traba padja kantu el odja Txiku nha Pónga la ta ben! Nton, Txéka di Ntóni nburdia se korpu na lansol pa el fika sima kadabra mortadjadu, el da rinkada na direson di Txiku, ta salta, ta abri mon, ta ragatxa pe i ta grita:
– Uuuu! Uuuu! Uuuu!
Txiku spanta! El kuda ma dja el odja finadu! El po pe na mama kadera, el santa uma karera, ta subi ladera, rostu pa se kaza na Kalbisera! Ta kore, ta pupa:
– Ale-l ta pega-m! Nhos tadja-l! Ale-l, ale-l, ale-l!
Txéka kore tras di Txiku un pregu bai, kore ti sai txada, ti txiga kaza di Txiku, sen para di salta, ta abri mon, ta ragatxa pe i ta grita:
– Uuuu! Uuuu! Uuuu!
Txiku ben numa karera, da na porta se kaza ban, da porta abri uandan. Mudjer di Txiku dja staba ta da pruvidensia pa ba deta. Txiku entra na karera, ba sukundi tras di se mudjer la kuartu, korpu ta treme sima bara berdi i kontinua ta grita:
– Ale-l ta pega-m! Nhos tadja-l! Ale-l, ale-l, ale-l!
Kantu Txéka odja Txiku ta po porta dentu, Txéka para toka Txiku dianti. Txéka disinburdia lansol di se korpu, dobra-l, po-l baxu brasu, da rostu pa se kaza di el Txéka, ta bai ta sibia na diskontra. Mudjer di Txiku ben la di kuartu, sai na rua fadigadu, djobe tudu djobe, ka odja nada. Nton, el purgunta:
– Mas, Txiku, ale-l kenha?!
– Di oji 3 dia, 3 dia, 3 dia!!!
*Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera15



