Por: Marciano Ramos Moreira*
Kabu Verdi, atraves di se seleson nasional di futibol maskulinu, atinji un rekordi mundial na Kopa di Mundu di Futibol 2026: país mas pikinoti ki dja atinji 2º fazi di kanpionatu desdi ki sa ta organizadu Kopa di Mundu di Futibol ( https://tinyurl.com/4k24jku6 )! Es epupeia dja aumenta signifikativamenti fama di nos tera na mundu. N ta kurva peranti erois di Tubarons Azul!
Modi ki surji nomi tubarons azul pa nos seleson?
Sigundu nos Prizidenti di Republika, Dr. José Maria Neves, pa banda 2007–2008, sob se prizidensia enkuantu enton Primeru-Ministru, Ministeriu di Anbienti sina un protokolu ku Federason Kabuverdianu di Futibol pa formalmenti pasa ta txomadu nos seleson di futibol “Tubarons Azul” trokadu bazikamenti es razons:
– nisisidadi di pruteje es spesii di tubaron na nos mar;
– nisisidadi di da nos seleson un nomi, sima ta kontise ku otus seleson afrikanu;
– faktu di, informalmenti i pur sujeston di un jornalista kamarones, alguns pesoa dja sa ta txomaba nos seleson “tubarons” na altura. (pa tudu, konfiri: https://tinyurl.com/3xnw6u97 )
E tibaron o tubaron?
Sigundu disionariu sob direson di Jürgen Lang, li na Santiagu, ta fladu tibaron o tubaron. Sigundu disionariu di Manuel Veiga, li na Santiagu, ta fladu tibaron o tubaron. Sigundu disionariu kriolu – ingles di Manuel da Luz Gonçalves, na Santiagu ku na Fogu, ta fladu tibaron o tubaron. Sigundu disionariu di Manuel Veiga, la na Sanvisenti, ta fladu so tubaron.
Palavra “tubaron” sta mas di akordu ku regra jeral di kabuverdianizason di palavras purtuges pabia etimu di tubaron e tubarão.
Trokadu es razons i en prol di unidadi di nos Nason, konven nu txoma nos seleson “Tubarons Azul”.
Pamodi N ka fla “Tubarons Azuis”? Pabia, na nos lingua, ka ten plural redundanti na un mesmu orason, istu e, ti ki e nisisariu mostra plural, so 1º palavra di kada orason ku kapasidadi di mostra plural e ki ta ba pa plural i kes otu palavra di mesmu orason ku kapasidadi di mostra plural ta fika na singular (konfiri: § 18 di pontu “2.3.2.2. Nome” na pajina 12 di es gramatika online di ILTEC: “Diversidade Linguística na Escola Portuguesa”, kuju link e: https://tinyurl.com/mrwsbten ). Pa izenplu, ka ta fladu, na kriolu finu, “mudjeris bunitas”, mas sin, “mudjeris bunita”. Konkluindu, ka e “Tubarons Azuis”, mas sin, “Tubarons Azul”.
I pamodi ta fladu tubaron i tibaron li na Sul di nos tera?
N ta suponha ma izistensia di 2 prununsia li na Sul di nos tera (tibaron ku tubaron) e rizultadu di povuamentu inisial di Santiagu, undi fora Afrikanus i Purtugezis, partisipa tanbe Spanhois pabia, na spanhol, ta fladu tiburón i, na purtuges, ta fladu tubarão.
Kal ki e orijen di palavra tubaron?
Ti kriolu kabuverdianu, palavra “tubaron” provavelmenti ben di palavra purtuges “tubarão”.
I di undi ki palavra “tubarão” ben ti txiga lingua purtuges? Un di kes tioria sobri orijen di palavra “tubarão” e ma es palavra ben di palavra tupi “tubara”, undi un di ses signifikadu e “monstru di mar”. Istu e, tubaron e un ser ki ta mete medu, ki debe rispetadu. (pa tudu, konfiri: https://tinyurl.com/4pmafx4m ).
Tupi e lingua di Tupis – povu orijinariu di Amérika di Sul, inkluindu Brazil.
Purtantu tubaron ta xinta nos seleson di futibol sima luva: nos e tubaron – rei di mar! I kes otu seleson debe rispeta-nu. Kes ki ten duvida, purgunta kanpions mundial Spanhóis, Uruguaius o Arjentinus! Tubarons Azul djuga ku es taku a taku na tenpu regulamentar la na Kopa 2026!
Marsianu nha Ida padri Nikulau Ferera
